Tuan Hung hỏi:

          Tuan Hung hỏi:

          Anh cho em hỏi thế nào là tự vệ chính đáng? Vừa rồi có vụ án một bạn trai vì bảo vệ cô bạn gái của mình mà bị một đám thanh niên tấn công, sau đó bạn trai này dùng dao đâm chết một người trong đám thanh niên đó. Nay bạn trai này đang bị bắt vì tội giết người. Theo em nghĩ bạn ý chỉ là tự vệ thôi, sao lại phạm tội giết người được. Chả nhẽ không được chống lại mà cứ để cho bị đánh à?

          Hoặc là trường hợp trộm vào nhà. Nếu chủ nhà phát hiện, tên trộm đó dùng dao tấn công chủ nhà, chủ nhà lấy dao khác đâm chết tên trộm. Như vậy thì có là tự vệ chính đáng hay không?

          Rất mong nhận được ý kiến của luật sư.


          -———————————————-

           Văn phòng luật sư Giang Thanh trả lời:

          Vụ án mà bạn nhắc đến ở trên có phải là vụ án “Nam sinh đỗ 2 đại học gây trọng tội” không? Nếu đúng thì tôi xin nêu vắn tắt nội dung như sau: Khoảng 8h30 tối 31  - 8 – 2012, ba người bạn là Nguyễn Quang Hưng, Nguyễn Hữu Thọ và Trang đạp xe ra cây cầu ở đầu thôn Ân Phú, xã Xuân Phú, huyện Phúc Thọ, Hà Nội để mừng Trang đỗ đại học. Khi đi Trang mang theo con dao để bổ bưởi cùng ăn. Chừng một tiếng sau, có hơn chục thanh niên đi trên 6-7 xe máy lao đến. Một vài người trong số này cởi trần.

          Những người này dừng xe, dùng đèn điện thoại gí vào mặt Hưng, Thọ, Trang để soi và có hành động sàm sỡ Trang. Hưng, Thọ và Trang không có phản ứng gì. Thấy vậy đám thanh niên càng lấn tới, uy hiếp 3 người.

          Lúc này, Hưng lấy xe đạp đèo Trang về trước. Tuy nhiên một số thanh niên phóng xe máy đuổi theo. Hưng đèo Trang rẽ vào trong làng. Đám thanh niên đi xe máy sấn tới hành hung. Hưng nói xin nhưng vẫn bị đánh. Hưng quay lại, chạy vào một ngõ cụt. 4, 5 người đuổi đánh Hưng. Hưng khua con dao gọt bưởi cầm theo về phía trước, trúng một thanh niên trong nhóm kia khiến người này tử vong.

          Sau đó Hưng lên cơ quan Công an đầu thú và bị khởi tố về tội “Giết người (Theo Vnexpress)”

          Bạn muốn hỏi hành vi của Nguyễn Quang Hưng có phải là Phòng vệ chính đáng hay không?

          Theo quy định tại Điều 15 Bộ luật hình sự thì “Phòng vệ chính đáng là hành vi của người vì bảo vệ lợi ích của Nhà nước, của tổ chức, bảo vệ quyền, lợi ích chính đáng của mình hoặc của người khác, mà chống trả lại một cách cần thiết người đang có hành vi xâm phạm các lợi ích nói trên.”

          Vậy hiểu thế nào cho đúng về trường hợp Phòng vệ chính đáng?

Hành vi xâm phạm tính mạng hoặc sức khỏe của người khác được coi là phòng vệ chính đáng không phải là tội phạm, khi có đầy đủ các điều kiện sau đây:

a) Hành vi xâm hại lợi ích của Nhà nước, của tập thể hoặc lợi ích chính đáng của công dân phải có tính nguy hiểm cho xã hội với mức độ đáng kể, mặc dù không nhất thiết phải là một hành vi phạm tội.

Nếu hành vi xâm hại chỉ có tính chất nhỏ nhặt, tức là tính nguy hiểm cho xã hội không đáng kể, không phải là phạm tội (như trộm cấp vặt, xô đẩy, đấm đá nhẹ…) thì việc phòng vệ bằng cách gây thiệt hại đến tính mạng hoặc sức khỏe của người xâm hại không được coi là phòng vệ chính đáng, mà là hành vi phạm tội theo các tội danh khác nhau, tùy từng trường hợp cụ thể (gọi tắt là theo quy định chung của pháp luật).

Việc người có hành vi nguy hiểm cho xã hội khi bị người khác bắt, giữ (tức là thực hiện hành vi có ích cho xã hội) đã chống trả lại, gây thiệt hại cho người bắt giữ không được coi là phòng vệ chính đáng, mà phải chịu trách nhiệm hình sự theo quy định chung của pháp luật. Ví dụ: Hành vi của kẻ gây rối trật tự đánh lại nhân viên công an đang dùng vũ lực để bắt giữ thì bị coi là tội chống người thi hành công vụ.

b) Hành vi nguy hiểm cho xã hội đang gây thiệt hại hoặc đe dọa gây thiệt hại thực sự và ngay tức khắc cho những lợi ích cần phải bảo vệ.

c) Phòng vệ chính đáng không chỉ gạt bỏ sự đe dọa, đẩy lùi sự tấn công, mà còn có thể tích cực chống lại sự xâm hại, gây thiệt hại cho chính người xâm hại.

Vì vậy, nếu một người dù có khả năng bỏ chạy hoặc kêu cứu mà vẫn gây thiệt hại cho người xâm hại để phòng vệ, thì hành động của họ vẫn được coi là phòng vệ chính đáng.

Nếu trong khi phòng vệ mà gây thiệt hại, không phải là cho người xâm hại, mà cho người thứ ba, thì hành vi gây thiệt hại không được coi là phòng vệ chính đáng, mà tùy theo tình tiết của sự việc cấu thành tội giết người, tội cố ý gây thương tích nặng, gây tổn hại cho sức khỏe người khác…, theo quy định chung của pháp luật và có thể có tình tiết giảm nhẹ nhất định.

Ví dụ: Vì bị A đánh, B vừa tránh vừa chém lại A, nhưng không may lại chém nhầm phải C là người vừa vào để can ngăn.

Hành vi vô ý gây thiệt hại cho người xâm hại không phải là phòng vệ chính đáng, mà có thể là hành vi phạm tội thông thường vô ý.

Ví dụ: Khi giằng co để không cho người say rượu đánh mình, người cầm súng đã vô ý để súng nổ làm chết người say rượu.

Hành vi phòng vệ bằng cách cố ý gây thương tích, nhưng dẫn đến hậu quả chết người (ngoài sự mong muốn của người gây thương tích), cũng được coi là có tính chất phòng vệ.

d) Hành vi phòng vệ phải tương xứng với hành vi xâm hại, tức là không có sự chênh lệch quá đáng giữa hành vi phòng vệ với tính chất và mức độ nguy hiểm của hành vi xâm hại.

Tương xứng không có nghĩa là thiệt hại do người phòng vệ gây ra cho người xâm hại phải ngang bằng hoặc nhỏ hơn thiệt hại do người xâm hại đe dọa gây ra hoặc đã gây ra cho người phòng vệ. Giữa hai thiệt hại đó có thể không có sự phù hợp về lượng hoặc về chất, chỉ miễn là không có sự chênh lệch quá đáng sau khi cân nhắc tính chất quan trọng của lợi ích được bảo vệ bằng phòng vệ chính đáng, sức mạnh của sự xâm hại, khả năng và hoàn cảnh thực tế của người phòng vệ.

Ví dụ: Một nhóm người xông vào đánh B, B bất ngờ bị đánh đau và bỏ chạy; chạy được mấy chục mét vẫn thấy có một số người đuổi theo, B đứng lại, mở dao nhíp có sẵn trong người để đe “đứa nào vào đây, tao đâm”; một trong số những người đuổi theo xông vào để tiếp tục đánh, B dùng dao nhíp dâm bừa một nháp vào ngực người đó làm người đó chết.

Trong ví dụ này, B ở vào tình thế bị một nhóm người tấn công trước, bất ngờ nên phải bỏ chạy. Sự tấn công tuy là bằng chân tay không, nhưng là do đông người gây ra, lại gây ra trong đêm tối, B phòng vệ bằng dao có sẵn trong người, đã răn đe trước, nhưng vẫn bị đối phương ỷ thế đông người tiếp tục tấn công. Hành vi phòng vệ của B… bằng cách dùng dao đâm một trong số những người tấn công, dẫn đến chết người, được coi là tương xứng, là chính đáng, là hợp pháp.

Điều 15 Bộ luật hình sự cũng quy định: “Vượt quá giới hạn phòng vệ chính đáng là hành vi chống trả rõ ràng quá mức cần thiết, không phù hợp với tính chất và mức độ nguy hiểm cho xã hội của hành vi xâm hại.

Người có hành vi vượt quá giới hạn phòng vệ chính đáng phải chịu trách nhiệm hình sự.”

Vậy vượt quá giới hạn phòng vệ chính đáng là như thế nào?

Nếu hành vi phòng vệ không tương xứng, không phù hợp, có chênh lệch quá đáng so với tính chất và mức độ nguy hiểm của hành vi xâm hại, nghĩa là người phòng vệ đã dùng những phương tiện và phương pháp gây thiệt hại quá đáng cho người xâm hại, mà tính chất mức độ nguy hiểm của hành vi xâm phạm cũng như hoàn cảnh cụ thể chưa đòi hỏi phải dùng các phương tiện và phương pháp đó, thì người phòng vệ phải chịu trách nhiệm hình sự về tội giết người do vượt quá giới hạn phòng vệ chính đáng hay tội cố ý gây thương tích hoặc gây tổn hại cho sức khỏe của người khác do vượt quá giới hạn phòng vệ chính đáng.

Ví dụ: H tổ viên bảo vệ nhà trường, nghe tin có bọn càn quấy đến trường gây sự đánh mình; đáng lẽ trong hoàn cảnh nhà trường có đông người, H có thể cùng mấy người ra đối phó, nhưng H đã một mình vác súng ra cổng trường; hoặc đáng lẽ trong trường hợp có súng để đối phó, H phải răn đe khi bị tấn công, nhưng H đã sử dụng bắn chết ngay một người xông vào tấn công mình.

Trở lại vụ án nói trên, nếu các tình tiết trong vụ án được phản ánh đầy đủ, chính xác như thông tin trên báo thì việc khởi tố Nguyễn Quang Hưng có hành vi “Giết người” theo Điều 93 Bộ luật hình sự là chưa phù hợp với các quy định của pháp luật. Hành vi của Hưng có thể được coi là thuộc trường hợp Phòng vệ chính đáng hoặc ít nhất cũng chỉ bị xét xử về tội “Giết người do vượt quá giới hạn phòng vệ chính đáng” theo Điều 96 Bộ luật hình sự.

Hy vọng câu trả lời của Văn phòng luật sư Giang Thanh sẽ giải đáp được thắc mắc của bạn.

Luật sư Giang Hồng Thanh